Konstantin Grcic: Op zoek naar het essentiële

We leven in een tijd van snelle verandering, terwijl we tegelijk worden geconfronteerd met een opeenstapeling van crises. Welke rol is er in zo’n overweldigende wereld weggelegd voor ontwerpers?

Designers zijn geen goden. We kunnen de wereld niet redden of zelfs niet verbeteren. Echter, door samen te werken met andere experts, kunnen we analyses en beslissingen op creatieve wijze omzetten in de praktijk. We hebben van nature een zekere autoriteit in dit proces, wat ons een sterke stem geeft. In een wereld vol complexe problemen moeten wij degenen zijn die principes hooghouden. Er zijn geen duidelijke oplossingen, maar we kunnen proberen om de zaken in de juiste richting te sturen.

Over principes gesproken, welke principes van verantwoord design past u toe?

Verantwoordelijkheid is de juiste term. Ik denk dat verantwoordelijkheid begint met het in twijfel trekken van elk project en onszelf afvragen: “Hebben we dit nodig?” Het belangrijkste principe is om zo efficiënt en slim mogelijk om te gaan met middelen, waaronder materialen, energie en menselijke hulpbronnen. Dat klinkt nogal vanzelfsprekend. Het handhaven van deze principes gedurende het ontwerpproces is echter niet altijd eenvoudig vanwege de complexiteit van specifieke projecten. We moeten veel factoren in overweging nemen en een compromis is onvermijdelijk. Het evalueren van deze compromissen en het vinden van de juiste balans is een onderdeel van ons werk geworden.

Sinds de oprichting van uw studio, hoe is uw kijk op de rol van een ontwerper geëvolueerd?

Wat er in de afgelopen 35 jaar is gebeurd, is meer dan alleen evolutie. De overgang van analoog tekenen naar digitaal modelleren heeft van data een interface gemaakt. Ik kan mijn gegevens nu niet alleen delen met bedrijven of ingenieurs, maar ook rechtstreeks met de productie. Als ontwerpers hebben we de bevoegdheid gekregen, maar de verwachtingen zijn extreem hoog: we zijn verantwoordelijk voor het bedenken van een strategie, een concept, het ontwerp, de technische gegevens, de visualisatie en de communicatie. En terwijl we genieten van het voorrecht van deze krachten, verliezen we de serendipiteit. Ik zie een reëel gevaar dat we deze andere kant van creativiteit verliezen: de kant die noch efficiënt noch professioneel is, maar die ruimte biedt voor toeval, intuïtie en poëzie. Alle immateriële zaken. De traagheid van bepaalde processen hielp ons om buiten de gebaande paden te denken en ontdekkingen te doen onderweg. Laten we modelbouw als voorbeeld nemen: we sturen nu eenvoudig gegevens van onze computer naar een 3D-printer, en drie uur later hebben we het model en zijn we tevreden. Ik herinner me nog dat we vroeger modellen met de hand bouwden – dat duurde ongeveer drie uur. In die tijd zou er iets gebeuren. Een soort wrijving en feedback tussen mijn geest en handen, en ik betrapte mezelf op de gedachte: "Dit voelt ingewikkelder dan ik dacht. Laten we het anders aanpakken."

Bouw je geen papieren modellen meer?

Omdat onze processen zo gestroomlijnd zijn geworden, moedig ik het soms zelfs bewust aan. We moeten actief naar ruimte en openingen zoeken om dat mogelijk te maken. Efficiëntie en snelheid mogen de zachtere dimensies van creativiteit niet overheersen.

Hoe belangrijk zijn nieuwe technologieën?

Nieuwe technologieën zijn altijd een drijvende kracht geweest. Ik ben er over het algemeen in geïnteresseerd, maar ik ben geen early adopter. Wanneer we toegang hebben tot nieuwe technologieën, is het fascinerend om ermee te werken, maar dat betekent niet dat goed design niet met eenvoudige middelen kan worden bereikt. Eenvoud is een belangrijke eigenschap. Eenvoud in de zin van veel bereiken met zeer weinig. Het is iets waar ik nog steeds sterk in geloof.

Hoe bepaal je wat essentieel is wanneer je een briefing ontvangt?

De eerste belangrijke stap in het proces is om te bepalen wat essentieel is. Onszelf afvragen: “Is er werkelijk sprake van urgentie?” En, zoals ik eerder zei, het antwoord is misschien niet voldoende om het nastreven van het project überhaupt te rechtvaardigen. Het is een manier om de volledige context en voorwaarden van een project te begrijpen en te analyseren. Wat is het? Met wie doen we het en voor wie? Kan het werk tot iets betekenisvols leiden? Als het antwoord ja is, geeft dit het project echte momentum.

Wat zijn de sterke punten van industriële productie?

Samenwerken met de industrie maakt een veel diepgaandere verkenning van een project mogelijk. De tijdspanne is langer, de teams zijn groter en het scala aan vaardigheden en expertise is breder. De ontwikkelingsfase biedt tijd om te experimenteren, fouten te maken en te leren. Je kunt een project keer op keer herwerken. Ik denk dat dit is hoe mijn brein werkt. Ik kom niet meteen op de juiste oplossing. Oorspronkelijk ben ik opgeleid als ambachtsman. In die rol moet je het min of meer in één keer goed doen. Ik geef echter de voorkeur aan het langzamere, meer kronkelige proces van dingen uitproberen en ze stap voor stap verbeteren. Bovendien hou ik gewoon van serieproductie. Het geeft me enorm veel plezier om dingen in grote hoeveelheden geproduceerd te zien worden.

Vorig jaar ben je je eigen merk gestart, 25KG. Waarom heb je deze stap gezet, en waarom nu?

Tot vijf, zes of zelfs zeven jaar geleden had ik me nooit kunnen voorstellen dat ik het zou doen. Er is iets veranderd in de routine van mijn eigen praktijk. Maar ook vanwege de digitale hulpmiddelen waarover we spraken. Ze maken het veel eenvoudiger om je eigen label, productie en communicatiekanalen op te zetten. Wat belangrijk is, is dat mijn label geen kritiek is op de industrie zoals die is. Ik werk nog steeds in de branche. Dat is mijn belangrijkste bezigheid en ik hou ervan. Tenslotte zijn 25KG-producten ontworpen voor industriële productie. Echter, met de vereenvoudiging die we hebben besproken, merkte ik dat ik de kans miste om bij te dragen aan wat ik culturele productie noem. Ik miste het naar voren brengen van ideeën en het inbrengen van ontwerpen in het debat – niet alleen als renderings of uitspraken, maar als echte dingen. 25KG is een kleine onderneming en ik haal er veel plezier uit. Het voert energie terug naar de studio.

U verwijst naar de 25KG-producten als dingen.

We hebben momenteel drie dingen op de markt en een vierde zal worden gelanceerd ter gelegenheid van de Milan Design Week. Ze worden dingen genoemd omdat dat is wat ze zijn. Het zijn fysieke objecten en ze hebben allemaal een element van abstractie. Dus ik wil ze geen namen geven zoals Billy of Bob, omdat dat hen een karakter zou toekennen. En dat zou een identiteit of imago voor hen creëren. Een ding is een ding. Laten we ontdekken wat voor soort ding het is en wat het kan doen.

Over Konstantin Grcic

Konstantin Grcic is een in Berlijn gevestigde ontwerper die bekend staat om een rigoureuze, industriële esthetiek en een cultuurbewuste benadering. Met meer dan drie decennia aan ervaring heeft hij samengewerkt met toonaangevende merken uit de meubelindustrie en onlangs zijn eigen merk, 25KG, gelanceerd. Grcic stelt regelmatig tentoonstellingen samen en ontwerpt deze.

Welke kwaliteiten moet een design hebben om een ding te worden?

Allereerst moet het iets zijn dat geen van mijn commerciële klanten zou willen of kunnen produceren. Met de mogelijke uitzondering van THING_03 zijn ze allemaal behoorlijk rauw. Ik vind deze kwaliteit belangrijk, maar het is moeilijk om hierover te onderhandelen met commerciële klanten. Dit komt doordat 'rauw' moeilijk te definiëren en moeilijk te beheersen is, en het commercieel nog niet haalbaar is. Ik denk dat de ruwe aard van dingen bovenal mooi is. En door dingen rauw te laten, creëer je een zekere vrijheid.

Je verkent vaak sport als een gebied voor design. Wat is het aan deze kruising dat je fascineert?

Als kind bracht ik uren en uren door met het lezen van catalogi van sportartikelen. Het zou waar zijn om te zeggen dat zij mijn eerste designleraren waren. Dit was volledig onbewust en op dat moment had ik geen idee dat ik ontwerper wilde worden. Ik werd aangetrokken door de schoonheid van de objecten en de technologie die er inherent aan is. Technologie die in harmonie is met prestaties en de vorm. Ik hou ook van de vreugde die ermee gepaard gaat. In deze wereld associeer je sportuitrusting met spel. Denk bijvoorbeeld aan alle geweldige sneakers die mensen dragen. Superhightech constructie, de kleuren, de stijl. Maar als je naar de huizen van dezelfde mensen kijkt, zul je waarschijnlijk merken dat hun stoelen niet op hetzelfde niveau staan als hun schoenen. In plaats daarvan zouden ze waarschijnlijk vrij traditioneel zijn. Ik denk dat in sportuitrusting design wordt geaccepteerd als expressief en vooruitstrevend, terwijl meubels conservatief zijn.

Welk soort briefing zou je graag willen ontvangen dat je nog niet hebt gekregen?

Al jarenlang zeg ik dat ik graag een fiets zou willen ontwerpen. Maar niemand luistert. Dat is prima.

Veel ontwerpers lijken geobsedeerd te zijn door fietsen.

De fiets is een prachtige uitvinding en uitdrukking van beweging, omdat het perfect aansluit bij het menselijk lichaam. Daarnaast lijkt een fiets erg op een meubelstuk. Vergeleken met veel andere producten zijn meubelstukken een kale structuur. Wat je ziet is wat je krijgt. Er is geen bedekking, geen verbergen, alles is blootgelegd en gereduceerd. Er kunnen goede redenen zijn waarom ik geen hardloopschoen zou kunnen ontwerpen, maar gezien mijn ervaring met meubels zou ik een behoorlijk goede fiets kunnen ontwerpen. Ik begrijp het kader, de dynamiek, de technologie. En ik hou van fietsen.