Van een lineaire naar een circulaire economie: hoe wij van herbestemmen ons doel hebben gemaakt

Laten we eerst wat dieper ingaan op het idee van 'De keten sluiten', een concept dat centraal staat in de visie van V-ZUG rond duurzaamheid. Wat betekent het? En hoe zetten jullie dit om in een langetermijnstrategie en in jullie dagelijkse beslissingen?

Marcel Niederberger (MN): De duurzaamheidsvisie van V-ZUG is gestoeld op twee uitdagingen. Allereerst is er de energie-efficiëntie. Wij produceren huishoudapparatuur en onze producten zullen jarenlang stroom verbruiken. Ten tweede gebruiken wij heel veel materiaal. Iedereen weet echter dat natuurlijke hulpbronnen schaarser worden. Maar toch blijven we zeer sterk afhankelijk van materialen zoals plastic, metaal en elektronica. Daarom hebben we er een aantal jaren geleden voor gekozen om ons lineaire model om te vormen tot een circulair model en hebben wij de idee 'De keten sluiten' in al ons handelen centraal gesteld. Dat houdt in dat wij op een andere manier met hulpbronnen omspringen: vandaag de dag gebruiken we vooral nieuwe materialen om onze apparaten te maken. Die apparaten gaan dan vijftien tot twintig jaar mee en worden vervolgens gerecycled. Vaak impliceerde dit downcycling, waardoor heel wat waarde verloren ging. In een circulaire economie gaat men helemaal anders te werk: in plaats van alles door de shredder te halen, ontmantelen we de apparaten en sorteren we per materiaalstroom om op die manier zoveel mogelijk van hun waarde te behouden. Op lange termijn maakt dit onze leverketen duurzamer en tegelijk ook minder afhankelijk.

Recycling en upcyling vinden steeds meer ingang in de industriële wereld. In welk opzicht verschilt de benadering van V-ZUG van wat er vandaag gangbaar is?

MN: We zeggen vaak dat we in een recycle-economie leven en in sommige plaatsen zoals Zwitserland is dat zeker het geval. Hier wordt zowat 100% van alle huishoudelijke apparaten gerecycled aan het einde van hun levensduur, maar als we over de grenzen kijken, dan is de situatie toch anders. In Azië bijvoorbeeld wordt er bijvoorbeeld amper 12 % van de huishoudelijke apparaten gerecycled en ook in Europa blijft men steken op ongeveer 50 %. Het klopt dat recyclen een goed begin is, maar echt een circulaire economie nastreven gaat nog een hele stap verder, want dan worden de hulpmiddelen zo lang als mogelijk in hun waarde gelaten en hergebruikt. Wij hebben een circulaire strategie uitgewerkt tot 2040 die is gestoeld op de 'R-strategieën': Resource, Recycle, Refurbish, Repair en Repurpose. Concreet betekent dit: het gebruik van natuurlijke hulpbronnen verminderen, afval recyclen en refurbishment, reparatie en hergebruik van producten en onderdelen stimuleren. Helemaal bovenaan staat reparatie. De idee is dat als een product stuk gaat, het in eerste instantie moet worden gerepareerd. Lukt dat niet en de klant brengt het terug naar de winkel, dan bekijken we hoe het op een andere manier kunnen gebruiken en kijken we het weer in de verkoop kunnen brengen. Als refurbishmnent niet mogelijk is, wordt het apparaat gedemonteerd en idealiter worden dan enkele van de losse onderdelen hergebruikt. Een andere optie is 'recircling', het sluiten van de materiaalkringloop door onderdelen terug te sturen naar onze leveranciers. En tot slot is er ook nog 'repurposing', dat wil zeggen het product een nieuwe bestemming geven, op een nieuwe manier gebruiken. Dat is waarmee wij nu aan de slag zijn. Uiteraard staan we nog maar aan het begin van dit proces en we hebben nog een lange weg te gaan, maar we zijn vastberaden en de eerste stappen zijn reeds gezet.

Wat verstaat u onder herbestemming (Repurpose)?

MN: Als we een apparaat demonteren, bekijken we elk onderdeel afzonderlijk om de volgende stap te bepalen. Neem bijvoorbeeld de wastrommel. Die is gemaakt van roestvrij staal, een bijzonder duurzaam kwaliteitsmateriaal. We zouden het kunnen recyclen en zo besparen op ons grondstoffengebruik, maar de kans bestaat dat het wordt verdund met andere materialen. Of we kunnen de levensduur van de wastrommel zelf verlengen door hem een nieuwe bestemming te geven, door er een nieuw voorwerp van te maken. Dat is repurposing of herbestemming.

Wanneer zijn jullie gestart met het project Repurpose Furniture? En welke ideeën of doelen lagen aan de grondslag van dit ambitieuze project?

Daniel Frost (DF): We zijn gestart met het demonteren van wasmachines in 2023 met het idee te kijken welke onderdelen konden worden hergebruikt. Onze aandacht werd getrokken naar de wastrommel en we vonden dat hier heel wat potentieel in zat. Daarom hebben we er Benjamin Baumli bijgehaald, onze verantwoordelijke Expos & Stores, en hem gevraagd hier mee over na te denken. Benjamin is een briljante interieurarchitect. Hij werkt al meer dan twintig jaar met V-ZUG samen en heeft in de tussentijd een netwerk aan vakmensen opgebouwd die V-ZUG helpen bij het ontwerp en de productie. In januari 2024 kwam hij dan met enkele prachtige prototypes naar ons toe.

Wat gebeurt er praktisch gezien met een Adora-wasmachine die niet meer kan worden gerepareerd?

DF: Als iets niet meer kan worden gerepareerd of opgeknapt, dan is de volgende stap ontmanteling. Daarvoor schakelen wij onze partner GGZ (Gemeinnützige Gesellschaft Zug) in. Dit is een sociale, door de overheid gesubsidieerde instelling die mensen werk bezorgt die het moeilijker hebben op de gewone arbeidsmarkt. GGZ is gelegen naast onze fabriek in Zug, wat bijzonder handig is. Tijdens het ontmantelen worden de onderdelen gedemonteerd en materialen gesorteerd. Sommige onderdelen kunnen in het productieproces worden hergebruikt, andere moeten naar de leveranciers worden teruggestuurd. Bij de Adora-wasmachines recupereren we de trommels en geven ze een nieuw leven. Ze worden schoongemaakt, gezandstraald en vervolgens gecoat. En tot slot voegen we nieuwe eigenschappen toe zoals houten pootjes en een houten bovenblad, of een gestoffeerde zitting.

Voorwerpen die vaak als afval worden beschouwd, een nieuwe bestemming geven is vaak een kostelijke aangelegenheid, vergeleken met een standaard recyclingproces. Waarom kozen jullie ervoor om toch nieuwe stukken te creëren met de onderdelen in plaats van gewoon de materialen te recyclen?

DF: Voor ons was het belangrijk dat wij het verhaal achter onze strategie van circulaire economie konden vertellen. En we dachten dat een wastrommel omvormen tot iets nieuws, iets moois, functioneels en handgemaakt, de beste manier was om dat te tonen. Uiteraard hebben deze eindproducten een prijskaartje, maar dat is net genoeg om onze kosten te dekken.

MN: Bij V-ZUG staan er drie dingen centraal: de mensen, onze planeet en winstgevendheid. We leggen nooit de focus op de economische kant van duurzaamheid. Het project Repurpose Furniture is hier een mooi voorbeeld van, want dit project houdt rekening met deze drie elementen. Als we alleen hadden gekeken naar het winstgevende aspect, dan waren we waarschijnlijk zelf niet eens gestart. Maar we houden ook rekening met het milieu en het maatschappelijke aspect. Dat is eigen aan hoe wij denken en werken.

Hoe weerspiegelt de Adora-poef de waarden en identiteit van V-ZUG ?

MN: Alles is gemaakt in Zwitserland. Dat is een vast onderdeel van onze identiteit. En het gaat dan niet alleen om een productie in Zwitserland, we ondersteunen ook een breed lokaal netwerk. Zo is ongeveer 60 % van onze leveranciers afkomstig uit Zwitserland. En met onze herbestemde producten hanteren we hetzelfde principe: als we houten pootjes nodig hebben, zoeken we een lokale schrijnwerker die deze met de hand kan maken en het designconcept in het achterhoofd houdt, want tenslotte is dit design ook een weerspiegeling van onze merkpositionering op de markt. Bovendien zijn deze producten tijdloos. Net zoals onze apparaten passen ze naadloos in veel verschillende settings.

Welke rol speelden lokale experts bij de vormgeving van de eindproducten?

DF: Een cruciale rol. Hun expertise en knowhow in het werken met hout en het maken van comfortabele zitmeubelen is iets wat wij niet in huis hebben. Ze helpen ons om de strakke, minimalistische taal van onze apparaten te vertalen naar andere producttypes en toch dezelfde designtaal te behouden.

V-ZUG heeft tien principes rond circulair ontwerpen ontwikkeld. Hoe zijn die principes tot stand gekomen en hoe geven ze vorm aan de productontwikkeling en de dagelijkse praktijk?

MN: Deze principes zijn ontworpen om onze producten geschikt te maken voor een circulaire economie. Bij de ontwikkeling van een nieuw product vormen deze richtlijnen een rode draad vanaf het begin. Tijdens het ontwikkelingsproces moet het designteam elke beslissing en elke gebruikte methode kunnen rechtvaardigen met het oog op deze tien principes.

Wat heeft V-ZUG voor de komende jaren nog in petto?

MN: Oh, wij zijn nooit klaar. Onlangs hebben we nog een nieuwe functie gecreëerd op onze R&D-afdeling: de Sustainability Expert Engineer. Als ik dan wat verder in de toekomst kijk, dan denk ik dat we steeds meer zullen praten over materialen en een circulaire economie, naast energie-efficiëntie uiteraard. We willen aan het publiek tonen waar onze materialen vandaan komen, hoe hun levenscyclus eruitziet en wat hun ecologische voetafdruk is.